2020-2021
Η λέσχη ανάγνωσης προτείνει το βιβλίο του μήνα
ΤΟ ΠΑΡΙΣΙ ΣΤΟΝ 20ό ΑΙΩΝΑ
ΙΟΥΛΙΟΣ ΒΕΡΝ
Γραμμένο γύρω στα 1860, ανέκδοτο μέχρι σήμερα γιατί ο εκδότης του Βερν το είχε απορρίψει εκείνη την εποχή, καταχωνιασμένο έκτοτε σε κάποιο χρηματοκιβώτιο που το κλειδί του είχε χαθεί, το Παρίσι στον 20ό αιώνα περίμενε να έρθει ο καιρός του για να φανερωθεί. Περίμενε να φτάσουν τα τέλη του 20ού αιώνα, για να δούμε εμείς, οι τυχεροί πρώτοι αναγνώστες του, ότι με αυτό το νεανικό του έργο ο Ιούλιος Βερν μας συναρπάζει -και μας τρομάζει- όχι τόσο με τις περιπέτειες που αφηγείται και με τις "προφητείες" του για τις επιστημονικές και τεχνολογικές εξελίξεις, όσο με το εφιαλτικό του όραμα για τον σύγχρονο κόσμο μας. Αυτόν τον κόσμο όπου ο ρομαντισμός ασφυκτιά, οι τέχνες και τα γράμματα παρακολουθούν όλο και πιο ανίσχυρα τις επεκτατικές τάσεις των αριθμών, και οι άνθρωποι προσφέρουμε τα πλεονεκτήματα, που κερδίσαμε με τις ίδιες μας τις επιτεύξεις, στο θυσιαστήριο του μετρήσιμου, του αποτιμητού σε χρήμα, σε εξουσία, σε γρανάζια μηχανών και μηχανισμών.
«Το Παρίσι στον 20ο αιώνα» του Ιούλιου Βερν, μια δυστοπική βίβλος προφητείας
«Το εκπληκτικό αυτό βιβλίο, αφορά στη ζωή ενός άνδρα, ο οποίος ζει σε έναν κόσμο με γυάλινους ουρανοξύστες, με αυτοκίνητα που κινούνται με φυσικό αέριο, τρένα υψηλής ταχύτητας, κάτι περίεργες αριθμομηχανές κι ένα παγκόσμιο δίκτυο επικοινωνιών(!)…»
– από την Μαρία Λυδία Κυριακίδου
Ενα από τα βιβλία του Ιούλιου Βερν που με έχουν μαγέψει αμετακλήτως είναι το «Το Παρίσι στον 20ό αιώνα «.
Αν και ο συγγραφέας πεθαίνει το 1905, το 1989 ανακαλύπτεται το κάτωθι χειρόγραφό του, το οποίο εκδίδεται κάπου στη δεκαετία του ΄90.
Το εκπληκτικό αυτό βιβλίο αφορά στη ζωή ενός άνδρα, ο οποίος ζει σε έναν κόσμο με γυάλινους ουρανοξύστες, με αυτοκίνητα που κινούνται με φυσικό αέριο, τρένα υψηλής ταχύτητας, κάτι περίεργες αριθμομηχανές κι ένα παγκόσμιο δίκτυο επικοινωνιών(!).
Τα πρώιμα βιβλία του Βερν εμφανίζουν την τάση να χαρακτηρίζονται από μια ενθουσιώδη και περιπτειώδη διάθεση καθώς και από μια θετική στάση απέναντι στην τεχνολογία. Αυτό το μυθιστόρημα, όμως, υποδεικνύει μια πιο σκοτεινή, ειλικρινά δυστοπική διάθεση του.
Η υπόθεση εκτυλίσσεται υποθετικά κάπου στα μέσα του 20ου αιώνα όπου το Παρίσι αποτελεί μια εξαιρετικά εύπορη κοινωνία, μια πρωτεύουσα ανήκουστων τεχνολογικών θαυμάτων, αλλά, όπως συμβαίνει και στον «Θαυμαστό Νέο Κόσμο» του Χάξλευ, αποτελεί επίσης μια κοινωνία χωρίς ιδιαίτερη Τέχνη.
Οι πρωτογενείς εστίες παραγωγής αυτού του πολιτισμού δεν είναι άλλες από τις μηχανές και τις τράπεζες, συνθέτοντας ένα περιβάλλον που, όπως χαρακτηριστικά περιγράφει ο ήρωας του βιβλίου, ούτε ο πιο ταλαντούχος ποιητής θα μπορούσε να εντοπίσει ένα μέρος για τον εαυτό του – εκτός της περίπτωσης που θα ήταν σε θέση να συνθέσει στίχους αφιερωμένους σε υψικάμινους ή ατμομηχανές.
Ενώ η αφήγηση φιλοξενεί πολλές εκπληκτικές προβλέψεις – μεταξύ των οποίων το φαξ, οι ηλεκτρονικές υπολογιστικές μηχανές, αυτοκίνητα και περίτεχνα συστήματα μετρό – δεν υπάρχουν και πολλά να δει κανείς, είτε σε ό,τι αφορά στην ανάπτυξη της πλοκής είτε σε αυτή των χαρακτήρων.
Παραμένει όμως ένα τρομακτικά προφητικό βιβλίο, όπου περιγράφεται με γλαφυρό τρόπο το γεγονός πως ό,τι κερδήθηκε από τον άνθρωπο και τις επιτεύξεις του, δαπανήθηκε σε χρήμα, αγώνα για την εξουσία, επεκτατική τάση και τελικά σε εφιάλτη.
Έτσι πρέπει να εξηγείται και η σκοτεινή διάθεση του συγγραφέα, η οποία αρνείται να περιπλέξει σε βάθος τα γεγονότα ή να αναπτύξει τους ήρωες, εμμένοντας στο να μας αφήνει την πικρή γεύση του εφιαλτικού οράματος που έκρυβε στο μυαλό του για τον κόσμο.
Κι οποία έκπληξις! Είχε προβλέψει σωστά.
.jpg)
Ιούλιος Βέρν (1828–1905) Ο συγγραφέας που «προφήτευσε» τον 20ο αιώνα
5 ΜΑΪΟΥ 2017 ΑΠΟ ΓΙΑΝΝΗΣ ΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ
Γράφει ο Κωνσταντίνος Τσοπάνης
Δρ Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Θρησκειών
Στις 8 Φεβρουαρίου του 1828 γεννήθηκε στη Νάντη της Γαλλίας ο άνθρωπος που έμελλε να στιγματίσει την Ιστορία με το πέρασμα του και μέσα από το λογοτεχνικό του κυρίως έργο να θεωρηθεί ως ένας «σύγχρονος προφήτης» αφού προέβλεψε και περιέγραψε με θαυμαστή ακρίβεια πολλές επιστημονικές και τεχνολογικές ανακαλύψεις του 20ου αιώνα. Αυτός δεν ήταν άλλος από τον Ιούλιο Βερν, Γάλλο νομπελίστα και πατέρα της σύγχρονης επιστημονικής φαντασίας.
Πρωτότοκος γιος μιας πολύτεκνης οικογένειας ο Ιούλιος Βερν είχε τη δυνατότητα να φοιτήσει στο σχολείο της Mme Sambin, χήρας ενός καπετάνιου με πολλά ταξίδια στο ενεργητικό του. Γοητευμένος από τις αφηγήσεις της δασκάλας του μπόρεσε από πολύ νωρίς να αρχίσει να πλάθει στο μυαλό του τα αναρίθμητα λογοτεχνικά του ταξίδια στα πέρατα του κόσμου. Μετά το μπακαλορεά, το 1846, πήγε στο Παρίσι όπου σπούδασε νομικά αποφοιτώντας το 1849.
Πολύ νωρίς εκδήλωσε έντονο ενδιαφέρον για το θέατρο και μαζί με έναν μουσικό από την Νάντη, τον Aristide Hignard, έγραψε μερικά λιμπρέτα για την όπερα. Το 1851 εμφανίζονται τα πρώτα του έργα στο Musée des familles, υπό τη διεύθυνση του Pitre-Chevalier. Στις 10 Ιανουαρίου του 1857 παντρεύθηκε με την Honorine de Viane, η οποία καταγόταν από την Αμιένη και το φθινόπωρο του έτους 1872 προκειμένου να ικανοποιήσει την επιθυμία της συζύγου του εγκαταστάθηκε μονίμως στην γενέτειρα της.
Η πρώτη συλλογή τραγουδιών του Βερν εμφανίσθηκε με την μουσική του Hignard. Έγραψε ακόμα μια πληθύ θεατρικών έργων και έγινε φίλος με τον Αλέξανδρο Δουμά υιό. Το 1861 απόκτησε το πρώτο και μοναδικό παιδί του, τον Μισέλ. Για μερικά χρόνια κινήθηκε μεταξύ της μουσικής του θεάτρου αλλά μετά το 1863 έστρεψε το ενδιαφέρον του στις φυσικές επιστήμες και την γεωγραφία γράφοντας μια σειρά από μυθιστορήματα στα οποία περιέγραφε εξαιρετικά όσο και φανταστικά ταξίδια. Το 1862 γνώρισε τον εκδότη Pierre-Jules Hetzel και στις 23 Οκτωβρίου του ίδιου έτους υπογράψει μαζί του το πρώτο του συμβόλαιο για το «Ταξίδι στους Αιθέρες», το μελλοντικό «Πέντε εβδομάδες σε αερόστατο». Μια δωδεκάδα συμβολαίων θα ακολουθήσει στον χώρο του επιστημονικού μυθιστορήματος. Η αρχή για να εκδιπλώσει το ταλέντο του ο μεγάλος συγγραφέας είχε γίνει.
Από το γραφείο του στην Αμιένη ο Ιούλιος Βερν έστειλε τους ήρωες του να ταξιδεύσουν σε όλες τις ηπείρους, να πλεύσουν σε όλες τις θάλασσες του κόσμου, και να πετάξουν στους αιθέρες φτάνοντας κάποτε και μέχρι τη Σελήνη. Τα έργα του φλόγισαν τα όνειρα σε πολλές γενιές νέων ανθρώπων και δεν ήταν λίγες οι φορές που έγιναν το έναυσμα νέων ανακαλύψεων και εφευρέσεων. Μπορούμε να τον χαρακτηρίσουμε ως μηχανικό, διπλωμάτη, εξερευνητή, θαλασσοπόρο, μεγάλο αναζητητή αλλά κυρίως ως έναν δυναμικό συγγραφέα που δημιουργεί χαρακτήρες και ήρωες οι οποίοι εξάπτουν τη φαντασία των νέων. Η γήινη σφαίρα, ορισμένες ζώνες της οποίας ήσαν ακόμα ανεξερεύνητες, ενέπνευσε τον Ιούλιο Βερν και έδωσε την δυνατότητα στη φαντασία του να καλπάσει ελεύθερη σε έναν ορίζοντα που ήταν γεμάτος μυστήρια και θαύματα. Δεν στάθηκε μόνο στα όσα γνώριζαν οι άνθρωποι μέχρι τότε αλλά προχώρησε αρκετά βήματα πιο πέρα ανακαλύπτοντας μυστικά περάσματα στα άκρα της πλανήτη, δημιουργώντας ζούγκλες και φυλές ιθαγενών, και στέλνοντας διαστημόπλοια και δορυφόρους ακόμα και στο διάστημα. Εργάσθηκε πραγματικά με τη δύναμη της φαντασίας του δημιουργώντας τους τίτλους και το περιεχόμενο των έργων του. Μέσα στο σιωπηλό του γραφείο της Αμιένης, αισθανόταν ένας μικρός θεός και όπως ήρωας του ο Κάπταιν Νέμο, ξεδίπλωσε τη μελαγχολία του δημιουργού μπροστά σε μια ανθρωπότητα της οποίας τα πρόσωπα και οι χαρακτήρες κόσμησαν το έργο του ως αρχέτυπα και ως ιδεαλιστικά οράματα. Στον ρόλο του ως δημιουργού, φανέρωσε μια ικανότητα να εκθέτει και να επιλύει τα προβλήματα. Κάποιες στιγμές γινόταν και αστρονόμος, γεωμέτρης, φυσικός, χημικός, μαθηματικός, πολιτειολόγος, γεωγράφος, ιστορικός, βιολόγος, γεωλόγος, και επιδιδόταν με πάθος στην πυροτεχνία και την μηχανική, στην τέχνη των υδραυλικών, της ακουστικής ή της μουσικής, χωρίς να ξεχνάει και τα πιο απτά προβλήματα όπως εκείνα της κοινωνικής δικαιοσύνης, της οικονομικής καταπίεσης, ή της καθαρής πολιτικής.
Η επιστήμη τροφοδοτεί όλο το έργο του Ιουλίου Βερν. Στα βιβλία του βάζει τους σοφούς να αγαπούν και τις περιπέτειες και είναι εκείνος που τους απαλλάσσει από τα μαθήματά και τις παραδόσεις τους για να μπορέσουν ριχτούν στην περιπέτεια και στα θαυμαστά κατορθώματά τους. Λέγεται ότι ο συγγραφέας ήταν παθιασμένος με τις επιστημονικές ανακαλύψεις και εφευρέσεις της εποχής του. «Είμαστε σε μια εποχή όπου όλα γίνονται… κι αν κάτι δεν είναι δυνατόν να γίνει σήμερα τότε σίγουρα θα γίνει αύριο χάρη στις επιστημονικές ανακαλύψεις που πληθαίνουν καθημερινώς». Ωστόσο αλλού ο ίδιος δήλωνε με μετριοφροσύνη: «Όχι δεν μπορώ να πω ότι ελκύσθηκα ιδιαίτερα από την επιστήμη. Στην πραγματικότητα δεν μου άρεσε ποτέ.» Κι όμως ζούσε και περιέγραφε την εποχή που οι επιστήμονες, απελευθερωμένοι από τη μεταφυσική, πλησίασαν τη γη και έστρεψαν σε αυτήν την προσοχή τους. Ο Ιούλιος Βερν μπόρεσε να φανταστεί και να περιγράψει μηχανές οι οποίες να μοιάζουν με τις σύγχρονες χάρη στο πάθος που τον διακατείχε για τις επιστημονικές ανακαλύψεις της εποχής του. Διαβάζοντας το έργο του μπορεί κανείς να δει τις πιο απίθανες και τις πιο φημισμένες εφευρέσεις των καιρών μας. «Αυτό που με ενδιαφέρει πρώτα από όλα είναι να είμαι συγγραφέας», έξομολογείτο ο Ιούλιος Βερν το 1864 στον εκδότη του Hetzel. Το να περάσει μετά θάνατον ως ένας «στυλίστας», και το να κοσμεί τις νεανικές βιβλιοθήκες αποτελώντας έναν καλό λογοτέχνη ήταν το όνειρο όλης του της ζωής.
Εξοπλισμένος με ένα εντυπωσιακό αριθμό χαρτών και ταξιδιωτικών εγγραφών τα οποία είχε στη διάθεσή του, μπόρεσε να δημιουργεί χαρακτήρες οι οποίοι ήταν έτοιμοι να εξερευνήσουν άγνωστα μέρη και να δημιουργήσουν αποικίες. Οι ήρωες του, εικόνα και ομοίωση δική του, ξεκινώντας τα ταξίδια τους με σκοπό να διαβούν τα όρια του γνωστού κόσμου και να περάσουν στον άγνωστο στηρίζονταν στις δικές τους κυρίως δυνάμεις. Ο κόσμος του μυθιστοριογράφου ήταν τόσο ευρύς όσο το σύμπαν ολόκληρο. Κανένα εμπόδιο δεν στάθηκε ικανό να ανακόψει την πορεία του ή να τον αποτρέψει από νέες ανακαλύψεις και εφευρέσεις οι οποίες θα γίνονταν πραγματικότητα τον αμέσως επόμενο αιώνα. Μπροστά στα μάτια της φαντασίας του το σύμπαν ήταν ένα αντικείμενο προς εξέταση, ένα μικρό στολίδι, στο οποίο περιέχονται ανθρώπινοι θρίαμβοι, ιδιοφυείς εφευρέσεις, γιγάντια παγόβουνα και τρομακτικά θαλάσσια κήτη. Αν θέλαμε με δύο λέξεις να χαρακτηρίσουμε το έργο του κάλλιστα θα μπορούσαμε να πούμε ότι πρόκειται για μια «οδύσσεια από χαρτί» στην οποία ο εφευρέτης, εξερευνητής και ευγενικός ταξιδιώτης Ιούλιος Βερν περιλαμβάνει τα πάντα. Ο Ιούλιος Βερν ήταν ένας μυθιστοριογράφος χωρίς όρια. Για εκείνον δεν υπήρχαν απροσπέλαστα εμπόδια, υπήρχαν μόνο εθελοντές με λιγότερη ή περισσότερη θέληση κι ενεργητικότητα κι αυτό ήταν όλο.
Ο ίδιος ήταν ένας μεγαλόκαρδος συγγραφέας και αφού σύμφωνα με τον εαυτό του δημιουργούσε τους χαρακτήρες των έργων του, δεν υπάρχει κανένας από τους ήρωες του ο οποίος να μην είναι έτοιμος να ριψοκινδυνεύσει τη ζωή του για τον πλησίον του.
...
Το λογοτεχνικό ύφος του Ιουλίου Βερν μοιάζει πολύ με εκείνο του γερμανού συγγραφέα και συνθέτη Ερνστ Τροντόρ Βίλχελμ Χόφμαν (1776-1822) και του Αμερικάνου ποιητή Εντγκαρ Αλλαν Πόε (1809-1849) οι οποίοι έβλεπαν πράγματα αόρατα για τα γήινα μάτια. Το μεγαλύτερο μέρος των έργων του διαπνέεται από μια απεριόριστη αισιοδοξία, η οποία βοηθάει τους ήρωες του κάθε φορά που πανικοβάλλονται, απογοητεύονται ή θέλουν να το βάλουν κάτω από απλή σαρκική αδυναμία, να ξεπερνούν τα εμπόδια και να θριαμβεύουν. Το έργο του είναι ένας ύμνος στην ανθρώπινη θέληση. «Ετσι συμβαίνει στην ψυχή του ανθρώπου. Έχει ανάγκη να κάνει ένα έργο το οποίο να διαρκέσει, να επιβιώσει στον χρόνο, και το οποίο θα αποτελεί το σύμβολο της ανωτερότητας του πάνω σε όλη την πλάση. Αυτό που θα καθιερώσει την κυριαρχία του και το οποίο θα τον δικαιώνει εσωτερικά.» (Η Μυστηριώδης Νήσος).
Ο Ιούλιος Βερν πέθανε στις 24 Μαρτίου του 1905, αφήνοντας πίσω του ένα σημαντικό έργο, ένα έργο ημιτελές το οποίο συνέχισε να δημοσιεύει ο γιος του τα επόμενα χρόνια, συχνά έντονα αλλαγμένο. Το συγγραφικό έργο του περιλαμβάνει 65 μυθιστορήματα, 20 διηγήματα, 30 θεατρικά έργα καθώς και λιμπρέτα για διάφορες όπερες. Τα πιο γνωστά στην Ελλάδα έργα του είναι το «Πέντε εβδομάδες σε αερόστατο», (1863), «Ταξίδι στο κέντρο της Γης» (1864), «Από τη Γη στη Σελήνη» (1865), «Είκοσι χιλιάδες λεύγες υπό τη θάλασσα» (1870), «Ο γύρος του κόσμου σε ογδόντα ημέρες» (1873), «Η μυστηριώδης νήσος» (1875), και ο «Μιχαήλ Στρογγώφ» (1876). Άκρως δημοφιλής συνέγραψε περισσότερα από πενήντα βιβλία μέχρι το θάνατο του. Πολλές ταινίες έχουν γυριστεί με βάση τα έργα του τα οποία διαβάζονται κυρίως από τους νέους ακόμα μέχρι σήμερα διατηρώντας μια διαχρονικότητα. Το 1989 βρέθηκε το για πολύ μακρύ χρονικό διάστημα χαμένο χειρόγραφο του Ιουλίου Βερν με τίτλο, «Το Παρίσι στον 20ο αιώνα.» Η απαισιόδοξη και προφητικά φουτουριστική εργασία του δημοσιεύθηκε μόλις το 1994.
Ο Ιούλιος Βερν για κάποιους υπήρξε ένας συγγραφέας του πνεύματος και για κάποιους άλλους, λίγους στα αλήθεια, ένας εκμαυλιστής της νεολαίας. Όσο κι αν διίστανται όμως οι γνώμες το γεγονός είναι ότι κανείς δεν αγνοεί τον συγγραφέα Βερν. Παθιασμένος ερασιτέχνης των έργων του, σαν μια εκδήλωση τιμής και μνήμης για τα εκατό χρόνια από τον θάνατο του μεγάλου και εμπνευσμένου συγγραφέα, προσπάθησα να σκιαγραφήσω ένα πορτρέτο του ανθρώπου που ταξίδευσε τα παιδικά και εφηβικά μου όνειρα σε μέρη μαγευτικά όπως ο χαμένος παράδεισος, τότε που στα μάτια μου όλος ο κόσμος ήταν καινούριος και χρυσός...
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου