Οι φόνοι της οδού Μοργκ του Έντγκαρ Άλλαν Πόε

 

Η Μαριάννα διάβασε και παρουσίασε στη λέσχη το θεωρούμενο πρώτο κείμενο Αστυνομικής Λογοτεχνίας:

Οι φόνοι της οδού Μοργκ του Έντγκαρ Άλλαν Πόε:

 

Οι Φόνοι της οδού Μοργκ είναι το πρώτο δείγμα του λογοτεχνικού είδους που συνηθίσαμε να το ονομάζουμε Αστυνομική Ιστορία και που οι ειδικοί μελετητές το θεωρούν υποκατηγορία της Πεζογραφίας Μυστηρίου. Συνεπώς εκτός από την μεγάλη λογοτεχνική της αξία, η ιστορία αυτή του Έντγκαρ Άλλαν Πόε έχει και μνημειακό χαρακτήρα.
Στην οδό Μοργκ των Παρισίων συμβαίνει μια μυστηριώδης και βάναυση δολοφονία δύο γυναικών. Πολυάριθμοι μάρτυρες δηλώνουν ότι άκουσαν τη φωνή του πιθανού δολοφόνου, κανείς όμως δεν μπόρεσε να καταλάβει ποια γλώσσα ήταν αυτή που μιλούσε. Έτσι, οι έρευνες της αστυνομίας βρίσκονται μπροστά σε ένα απόλυτο αδιέξοδο οπότε ο Αύγουστος Ντυπέν, αυτός ο ευφυής, εκκεντρικός, περιθωριακός διανοούμενος ερευνητής εγκληματικών ενεργειών, αναλαμβάνει να διαλευκάνει το μυστήριο των Φόνων της οδού Μοργκ, και από την πένα του μεγάλου Αμερικανού συγγραφέα κάνει την εμφάνιση του, στον χώρο της παγκόσμιας λογοτεχνίας, για πρώτη φορά, ο ιδιώτης αστυνομικός ντετέκτιβ, τα ίχνη του οποίου ακολούθησαν και όλοι οι επόμενοι διάσημοι συνάδελφοι του, ίχνη που χαράχτηκαν από την ιδιοφυία του Έντγκαρ Άλλαν Πόε.

 

Αποσπάσματα από το βιβλίο

Οι μάρτυρες συμφώνησαν για τη βαριά φωνή, όλοι είχαν την ίδια γνώμη, αλλά όσον αφορά την οξεία φωνή, το παράξενο είναι, όχι το γεγονός ότι διαφωνήσανε, αλλά ότι ενώ ένας Ιταλός, ένας Άγγλος, ένας Ολλανδός κι ένας Γάλλος προσπάθησαν να την περιγράψουν, ο καθένας την θεώρησε για φωνή αλλοδαπού. Ο καθένας ήταν σίγουρος ότι δεν ήταν φωνή συμπατριώτη του. Αλλά ο καθένας την παρομοίαζε με τη φωνή ενός αλλοδαπού, οποιασδήποτε εθνικότητας, που δεν ξέρει τη γλώσσα του. Ο Γάλλος τη θαρρούσε φωνή Ισπανού, και αν γνώριζε ισπανικά θα ξεχώριζε και μερικές λέξεις. Ο Γερμανός επιμένει ότι ήταν Γάλλος, αλλά ειπώθηκε ότι "μη γνωρίζοντας γαλλικά, ο μάρτυρας εξετάσθη δια μέσω μεταφραστή". Ο Άγγλος την θεωρεί φωνή Γερμανού, αλλά δεν γνωρίζει γερμανικά. Ο Ισπανός είναι βέβαιος ότι ήταν φωνή Άγγλου "αλλά κρίνει από τον ήχο μόνο, διότι δεν γνωρίζει Αγγλικά". Ο Ιταλός πιστεύει ότι ήταν ο Ρώσος "αλλά ποτέ δεν έχει μιλήσει με βέρο Ρώσο". Ένας δεύτερος Γάλλος διαφωνεί με τον πρώτο Γάλλο και είναι βέβαιος ότι ήταν φωνές Ιταλού, αλλά μη καταλαβαίνοντας τη γλώσσα, όπως κι ο Ισπανός, πείστηκε από τον τόνο.

 

 […] Η ικανότητα ανάλυσης μπορεί να ενισχυθεί σημαντικά με τη μελέτη των μαθηματικών και ιδιαίτερα με τον ανώτατο κλάδο τους, ο οποίος καταχρηστικά και μόνο εξαιτίας των αντίστροφων πράξεών του έχει ονομαστεί «ανάλυση». Ωστόσο η πράξη του υπολογισμού δεν αποτελεί οπωσδήποτε ανάλυση. Ένας σκακιστής, για παράδειγμα, υπολογίζει χωρίς να καταβάλλει προσπάθεια να αναλύσει. Επομένως, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι η επίδραση που ασκεί το σκάκι στη διαμόρφωση του πνεύματος έχει παρανοηθεί κατά πολύ. δεν γράφω εδώ καμιά πραγματεία, απλώς τυχαίες, ως επί το πλείστον, παρατηρήσεις. Με αυτή την ευκαιρία, λοιπόν, θα ήθελα να πω ότι πιστεύω πως οι ανώτερες νοητικές δυνάμεις ασκούνται πιο αποφασιστικά και πιο ωφέλιμα στο ανεπιτήδευτο παιχνίδι της ντάμας, παρά στην εξεζητημένη επιπολαιότητα του σκακιού. Στο τελευταίο, όπου τα πιόνια κάνουν διαφορετικές και ιδιόρρυθμες κινήσεις, οι οποίες έχουν ποικίλες και μεταβλητές αξίες, κάτι που είναι απλώς πολύπλοκο εκλαμβάνεται εσφαλμένα (και όχι σπάνια) ως βαθυστόχαστο. Στο σκάκι απαιτείται τεράστια προσοχή. Αν ο παίκτης χαλαρώσει για μια στιγμή, θα κάνει κάποια απροσεξία, η οποία θα οδηγήσει σε μερική απώλεια ή στην ήττα. Καθώς οι πιθανές κινήσεις είναι όχι μόνο πολλαπλές, αλλά και αλληλοεμπλεκόμενες, οι πιθανότητες για τέτοιου είδους απροσεξίες πολλαπλασιάζονται· και, εννιά στις δέκα περιπτώσεις, ο παίκτης που κερδίζει δεν είναι ο πιο ευφυής, αλλά εκείνος που συγκεντρώνεται περισσότερο. Στην ντάμα, αντίθετα, όπου οι κινήσεις είναι μοναδικές και δεν έχουν παρά ελάχιστες παραλλαγές, οι πιθανότητες απροσεξίας μειώνονται και, καθώς δεν απαιτείται μεγάλη προσοχή, τα όποια πλεονεκτήματα αποκομίζει η κάθε πλευρά οφείλονται στην ανώτερη ευφυΐα. Για να γίνω πιο σαφής, ας υποθέσουμε ότι έχουμε μια παρτίδα ντάμας, όπου τα μόνα πιόνια που έχουν απομείνει είναι τέσσερις βασιλιάδες και όπου, φυσικά, δεν αναμένεται καμιά αβλεψία. Είναι προφανές ότι εδώ η νίκη θα κριθεί (εφόσον οι παίκτες είναι ισάξιοι) μόνο από κάποια ευρηματική κίνηση, που θα είναι αποτέλεσμα διανοητικής προσπάθειας. Στερούμενος κοινής επινοητικότητας, ο αναλυτής εισβάλλει στο πνεύμα του αντιπάλου του, ταυτίζεται μαζί του και μ’ αυτόν τον τρόπο διαβλέπει συνήθως τις μοναδικές μεθόδους (μερικές φορές τόσο παράδοξα απλές) οι οποίες μπορεί να παρασύρουν σε κάποιο λάθος ή να οδηγήσουν σε κακό υπολογισμό.

 

[…]

Η αναλυτική ικανότητα δεν πρέπει να συγχέεται με την απλή ευφυΐα· γιατί, ενώ ο αναλυτής είναι απαραίτητα ευφυής, ο ευφυής άνθρωπος είναι συχνά εντυπωσιακά ανίκανος για οποιαδήποτε ανάλυση. Η ικανότητα για λογικούς συνδυασμούς και συμπεράσματα, με την οποία εκδηλώνεται συνήθως η ευφυΐα και την οποία οι φρενολόγοι (εσφαλμένα, πιστεύω) αποδίδουν σ’ ένα ξεχωριστό όργανο, θεωρώντας την πρωτόγονη λειτουργία, έχει παρατηρηθεί τόσο συχνά σε άτομα με διανοητικό επίπεδο που, κατά τ’ άλλα, πλησίαζε την ηλιθιότητα, ώστε να προκαλέσει κάποιες γενικές παρατηρήσεις των συγγραφέων περί ηθικής. Η διαφορά μεταξύ ευφυΐας και αναλυτικής ικανότητα είναι όντως πολύ μεγαλύτερη από τη διαφορά μεταξύ φαντασιοπληξίας και φαντασίας, αν και η αναλογία έχει τον ίδιο χαρακτήρα. Διαπιστώνουμε, πράγματι, ότι οι ευφυείς άνθρωποι είναι πάντοτε φαντασιόπληκτοι και ότι οι πραγματικά ευφάνταστοι δεν κάνουν τίποτε άλλο από το να αναλύουν.