Δημιουργική γραφή: συγγραφή αστυνομικής ιστορίας

 

Μπορούν να σας βοηθήσουν οι παρακάτω κανόνες:

 

Είκοσι κανόνες για τη συγγραφή αστυνομικών ιστοριών   –του S.S. Van Dine–

Η αστυνομική ιστορία είναι ένα είδος πνευματικού παιχνιδιού. Είναι όμως και κάτι παραπάνω – ένα άθλημα με κανόνες. Για τη συγγραφή αστυνομικών ιστοριών, υπάρχουν πολύ συγκεκριμένοι κανόνες – άγραφοι, ίσως, αλλά παρ’ όλα αυτά δεσμευτικοί· κάθε αξιοσέβαστος συγγραφέας λογοτεχνικών μυστηρίων τους τηρεί. Στο ανά χείρας σημείωμα, καταθέτω τις βασικές αρχές της συγγραφής αστυνομικών ιστοριών, αντλώντας εν μέρει από την πρακτική όλων των μεγάλων συγγραφέων του είδους και εν μέρει από τις παροτρύνσεις της συνείδησης του ειλικρινούς συγγραφέα. Ήτοι:

1. Ο αναγνώστης πρέπει να έχει ίσες ευκαιρίες με τον ντετέκτιβ για να λύσει το μυστήριο. Όλα τα στοιχεία πρέπει να δηλώνονται και να περιγράφονται με σαφήνεια.
2. Ο αναγνώστης δεν πρέπει να εξαπατάται με ηθελημένα τεχνάσματα πέρα από εκείνα με τα οποία ο εγκληματίας προσπαθεί, ως οφείλει, να εξαπατήσει τον ίδιο τον ντετέκτιβ.
3. Δεν πρέπει να υπάρχει δευτερεύουσα πλοκή ερωτικού ενδιαφέροντος. Η δουλειά μας είναι να φέρουμε έναν εγκληματία ενώπιον της δικαιοσύνης και όχι ένα ερωτοχτυπημένο ζεύγος στα σκαλιά της εκκλησίας.
4. Ο ίδιος ο ντετέκτιβ, ή κάποιος άλλος από τους επίσημους ερευνητές, δεν πρέπει ποτέ να αποδεικνύεται στο τέλος ότι είναι ο δράστης τού υπό διερεύνηση εγκλήματος. Κάτι τέτοιο αποτελεί ωμή εξαπάτηση, ισότιμη με το να προσφέρεις σε κάποιον ένα αστραφτερό σεντ για να σου δώσει ένα χρυσό πεντοδόλαρο. Πρόκειται για ξεκάθαρη απάτη.
5. Ο ένοχος πρέπει να αποκαλύπτεται μέσω λογικών συμπερασμάτων – όχι κατά λάθος ή από σύμπτωση ή μετά κάποια αψυχολόγητη εξομολόγηση. Η λύση ενός μυστηρίου με κάποιον από αυτούς τους απαράδεκτους τρόπους είναι σαν να στέλνετε τον αναγνώστη σε μια εσκεμμένη αναζήτηση μονόκερων και μετά, αφού αποτύχει να τους βρει, να του λέτε ότι είχατε το αντικείμενο της αναζήτησής του στο μανίκι σας μιας εξαρχής. Ένας τέτοιος συγγραφέας δεν είναι καλύτερος από έναν φαρσέρ.
6. Στο αστυνομικό μυθιστόρημα πρέπει να υπάρχει ένας ντετέκτιβ· και ένας ντετέκτιβ δεν είναι ντετέκτιβ αν δεν ψάχνει για στοιχεία. Η δουλειά του είναι να συλλέγει στοιχεία που τελικά θα οδηγήσουν στο πρόσωπο που διέπραξε το έγκλημα στο πρώτο κεφάλαιο· και αν ο ντετέκτιβ δεν καταλήξει σε συμπεράσματα μέσα από την ανάλυση των εν λόγω στοιχείων, θα έχει λύσει την υπόθεση με τον ίδιο τρόπο που ένας μαθητής αντιγράφει τη λύση μιας άσκησης από το λυσάρι.
7. Σε ένα αστυνομικό μυθιστόρημα επιβάλλεται να υπάρχει ένα πτώμα, και όσο πιο νεκρό το πτώμα τόσο το καλύτερο. Έγκλημα ελαφρύτερο του φόνου δεν αρκεί. Τριακόσιες σελίδες είναι πάρα πολλή φασαρία για ένα έγκλημα πέραν του φόνου. Στο κάτω-κάτω, ο κόπος του αναγνώστη και η ενέργεια που θα καταναλώσει πρέπει να ανταμειφθούν.
8. Η διαλεύκανση του εγκλήματος πρέπει να επιτυγχάνεται με αυστηρώς ρεαλιστικά μέσα. Η αποκάλυψη της αλήθειας μέσω μεταφυσικών μηνυμάτων, πνευματικής καθοδήγησης σε πίνακες γραμμάτων, διαβάσματος της σκέψης, καλέσματος πνευμάτων, μελέτης της κρυστάλλινης σφαίρας και των τοιαύτων απαγορεύεται. Ένας αναγνώστης έχει την ευκαιρία να ανταγωνιστεί έναν ορθολογιστή ντετέκτιβ, αλλά αν πρέπει να ανταγωνιστεί τον κόσμο των πνευμάτων στην τέταρτη διάσταση της μεταφυσικής, τότε έχει ηττηθεί εξαρχής.
9. Πρέπει να υπάρχει ένας και μόνον ένας ντετέκτιβ – δηλαδή, ένας και μόνον ένας πρέπει να συνάγει τα συμπεράσματα, ο από μηχανής θεός. Εάν βάλετε τρεις ή τέσσερις ή και περισσότερους ντετέκτιβ να ενώνουν τις δυνάμεις τους για την ίδια υπόθεση, όχι μόνο θα διασπάσετε το ενδιαφέρον και θα σπάσετε τη γραμμική ανέλιξη της λογικής, αλλά θα έχετε και ένα άδικο πλεονέκτημα εις βάρος του αναγνώστη. Εάν υπάρχουν περισσότεροι από έναν ντετέκτιβ, ο αναγνώστης δεν θα ξέρει ποιος είναι ο άμεσος ανταγωνιστής του στη συναγωγή συμπερασμάτων. Θα είναι σαν να αναγκάζετε τον αναγνώστη να συναγωνιστεί μόνος του σε έναν αγώνα δρόμου μία ομάδα σκυταλοδρομίας.
10. Ο ένοχος πρέπει να αποδειχθεί ότι είναι χαρακτήρας που έχει παίξει έναν λίγο-πολύ σημαντικό ρόλο στην ιστορία – δηλαδή, ένα πρόσωπο με το οποίο ο αναγνώστης είναι εξοικειωμένος και το οποίο του έχει προκαλέσει το ενδιαφέρον.
11. Ο ένοχος δεν πρέπει να ανήκει στο υπηρετικό προσωπικό. Αυτή η λύση παραείναι εύκολη. Πρόκειται για καθαρή περίπτωση λήψης του ζητουμένου. Ο ένοχος πρέπει οπωσδήποτε να είναι αξιόλογο πρόσωπο – κάποιος υπεράνω υποψίας.
12. Πρέπει να υπάρχει ένας και μόνον ένας ένοχος, ανεξαρτήτως από το πόσες δολοφονίες έχουν διαπραχθεί. Ο ένοχος μπορεί, βέβαια, να έχει έναν δευτερεύοντα βοηθό ή συνεργάτη, αλλά όλο το βάρος πρέπει να πέφτει σε ένα πρόσωπο: πρέπει ο αναγνώστης να μπορεί να επικεντρώνει το σύνολο της αγανάκτησής του σε έναν και μόνον δαιμονικό χαρακτήρα.
13. Μυστικές κοινότητες, συμμορίες, μαφίες και τα τοιαύτα δεν έχουν καμία θέση σε ένα αστυνομικό μυθιστόρημα. Ένας συναρπαστικός και πραγματικά όμορφος φόνος καταστρέφεται ανεπανόρθωτα από οποιαδήποτε συνολική ενοχή αυτού του είδους. Ασφαλώς, στον δολοφόνο σε ένα αστυνομικό μυθιστόρημα θα πρέπει να δοθεί μια ευκαιρία να τη γλιτώσει, αλλά είναι υπερβολικό να του δώσετε μια μυστική κοινότητα να τον υποστηρίζει. Κανένας υψηλής κλάσης δολοφόνος που σέβεται τον εαυτό του δεν θα ήθελε τέτοια βοήθεια.
14. Η μέθοδος του φόνου και τα μέσα της διαλεύκανσής του πρέπει να είναι ορθολογικά και επιστημονικά. Δηλαδή, οι ψευδοεπιστήμες και οι επί τούτου ευρηματικές και ευφάνταστες λύσεις δεν είναι ανεκτές στο αστυνομικό μυθιστόρημα. Άπαξ και ένας συγγραφέας ανυψώνεται στη σφαίρα της φαντασίας, με τον τρόπο του Ιουλίου Βερν, βρίσκεται εκτός ορίων της αστυνομικής λογοτεχνίας και παιδιαρίζει σε ανεξερεύνητα πεδία της περιπέτειας.
15. Η λύση του προβλήματος πρέπει να είναι εμφανής ανά πάσα στιγμή – με την προϋπόθεση ότι ο αναγνώστης είναι αρκετά έξυπνος για να τη δει. Με αυτό εννοώ ότι αν ο αναγνώστης, αφού μάθει την εξήγηση για το έγκλημα, ξαναδιαβάσει το βιβλίο, θα δει ότι η λύση ήταν, ούτως ειπείν, μπροστά στα μάτια του, γιατί όλα τα στοιχεία όντως οδηγούσαν στον ένοχο – και ότι, αν ήταν τόσο έξυπνος όσο ο ντετέκτιβ, θα μπορούσε να είχε λύσει το μυστήριο ο ίδιος, χωρίς να χρειαστεί να διαβάσει το τελευταίο κεφάλαιο. Περιττό να πούμε ότι ο έξυπνος αναγνώστη συχνά λύνει το πρόβλημα έτσι ακριβώς.
16. Ένα αστυνομικό μυθιστόρημα δεν πρέπει να περιέχει μακροσκελή περιγραφικά χωρία, λογοτεχνικές καθυστερήσεις σε παράπλευρα θέματα, λεπτά επεξεργασμένες αναλύσεις χαρακτήρων, ή “ατμοσφαιρικές” έγνοιες. Τέτοια θέματα δεν έχουν θέση ζωτικής σημασίας στην καταγραφή ενός εγκλήματος και στη λογική του διαλεύκανση. Καθυστερούν τη δράση και εισαγάγουν θέματα άσχετα με τον κύριο σκοπό, ο οποίος είναι να διατυπωθεί το πρόβλημα, να αναλυθεί και να λυθεί μέσω επιτυχημένων συμπερασμάτων. Εντούτοις, πρέπει να υπάρχουν επαρκείς περιγραφές και σκιαγραφήσεις χαρακτήρων, γιατί αυτές είναι που προσδίδουν αληθοφάνεια σε ένα μυθιστόρημα.
17. Στο αστυνομικό μυθιστόρημα δεν πρέπει ποτέ να φορτώνετε ένα έγκλημα σε επαγγελματία κακοποιό. Τα εγκλήματα που διαπράττουν διαρρήκτες και ληστές ανήκουν στον τομέα ευθύνης των αστυνομικών τμημάτων, και όχι των συγγραφέων και  των πανέξυπνων ερασιτεχνών ντετέκτιβ. Ένα πραγματικά συναρπαστικό έγκλημα είναι εκείνο που διαπράττει ένας στυλοβάτης της ενορίας, ή μια γεροντοκόρη γνωστή για τις φιλανθρωπίες της.
18. Ένα έγκλημα σε ένα αστυνομικό μυθιστόρημα δεν πρέπει ποτέ να αποδειχθεί ότι οφείλεται σε ατύχημα ή αυτοκτονία. Όταν τερματίζετε την οδύσσεια ενός ντετέκτιβ με μια τέτοια αποκλιμάκωση, είναι σαν να ξεγελάτε τον εύπιστο και καλόκαρδο αναγνώστη.
19. Τα κίνητρα για όλα τα εγκλήματα στις αστυνομικές ιστορίες πρέπει να είναι προσωπικά. Οι διεθνείς και πολιτικές συνωμοσίες ανήκουν σε άλλη κατηγορία μυθοπλασίας – στις κατασκοπικές ιστορίες, για παράδειγμα. Αλλά μια ιστορία φόνου πρέπει να παραμένει οικεία, τρόπος του λέγειν. Πρέπει να αντανακλά τις καθημερινές εμπειρίες του αναγνώστη και να του δίνει κάποια διέξοδο στις δικές του καταπιεσμένες επιθυμίες και συναισθήματα.
20. Και για να δώσω στο παρόν σημείωμα ζυγό αριθμό άρθρων, απαριθμώ μερικές από τις λύσεις στις οποίες κανένας συγγραφέας αστυνομικών ιστοριών που σέβεται τον εαυτό του δεν πρέπει να καταφεύγει. Έχουν χρησιμοποιηθεί πολύ συχνά, και είναι γνωστές στους λάτρεις του είδους. Η χρήση τους αποτελεί ομολογία ανικανότητας και έλλειψης πρωτοτυπίας του συγγραφέα. (α) Η ανακάλυψη της ταυτότητας του ενόχου από την ταυτοποίηση της γόπας που βρέθηκε στη σκηνή του εγκλήματος με τη μάρκα τσιγάρων που καπνίζει ένας ύποπτος. (β) Οι στημένες πνευματικές συγκεντρώσεις που στόχο έχουν να φοβίσουν τον ένοχο έτσι ώστε να προδοθεί. (γ) Τα πλαστά δακτυλικά αποτυπώματα. (δ) Το ψεύτικο άλλοθι. (ε) Ο σκύλος που δεν γαβγίζει, πράγμα που σημαίνει ότι ο εισβολέας είναι κάποιος γνωστός. (στ) Η τελική απόδοση του εγκλήματος σε δίδυμο αδελφό ή σε συγγενή που μοιάζει πολύ με τον ύποπτο, πλην όμως αθώο, χαρακτήρα. (ζ) Η υποδερμική σύριγγα και οι σταγόνες με το υπνωτικό. (η) Η διάπραξη ενός φόνου σε κλειδωμένο δωμάτιο αφού η αστυνομία έχει ήδη εισβάλει στον χώρο. (θ) Τα λεκτικά αινίγματα που οδηγούν στον ένοχο. (ι) Το κρυπτογράφημα ή γράμμα σε κώδικα, τον οποίο τελικά σπάει ο ντετέκτιβ.