Η Ιστορία δεν είναι μόνο μάθημα!

 Η Ιστορία δεν είναι μόνο μάθημα!

 

Εκτός από ατέλειωτες ώρες στα θρανία, εκτός από ράφια ολόκληρα με βιβλία, εκτός από χρονολογίες και ονόματα, η Ιστορία είναι ευτυχώς κι άλλα πολλά πράγματα: είναι άνθρωποι που αγαπούν και πολεμούν και ονειρεύονται, άνθρωποι που ταξιδεύουν και μαθαίνουν και ενθουσιάζονται, άνθρωποι που δουλεύουν, άνθρωποι που έχουν περιέργεια και φιλοδοξίες και μεράκια και απορίες και… και… και… Η Ιστορία είναι τελικά πολλές ιστορίες. Ιστορίες που τις ζούμε, ιστορίες που τις έχουν ζήσει άλλοι, ιστορίες ολοζώντανες, που περιμένουν από μας μόνο να τις ακούσουμε.
Κι εδώ, στον τόπο και στη γλώσσα που γέννησε την Ιστορία, έχουν ξετυλιχτεί ιστορίες θαυμάσιες. Ιστορίες που τις είπε ο Πόλεμος. Ιστορίες που τις είπε η Θάλασσα, το Φως, η Αγορά… Ιστορίες που άρχισαν και δεν τελειώνουν. Ευτυχώς.

 

Ιστορίες που τις είπε ο δρόμος

Μαρία Αγγελίδου

Εικονογράφηση: Ίρις Σαμαρτζή

 

Ο Δρόμος είναι ο πρώτος δάσκαλος, αυτός που μας μαθαίνει τον κόσμο. 

Ξέρει όλες τις γλώσσες, τις μιλάει και δεν γκρεμίζεται. 

Έχει όλους τους χάρτες, περνάει μέσα από καρδιές, μέσα από βιβλία, μέσα 

από όνειρα και δάση, και δε χάνεται. 

Οι γνώσεις όλες, και οι στερνές και οι πρώτες, είναι δικές του – και τις δίνει χάρισμα στους μαθητές του.
Ο Δρόμος είναι δάσκαλος – που θα πει ότι χωρίς τους μαθητές του δεν είναι τίποτα! 

Σαν όλα τα θαυμάσια στη ζωή, ο Δρόμος υπάρχει όταν κάποιος τον περπατάει. 

Όταν κάποιος τον βλέπει και θέλει να τον προχωρήσει, να δει τι κρύβει παρακάτω. 

Όταν κάποιος τον φαντάζεται και ξεσηκώνεται να τον ταξιδέψει…
 

 

Διαβάστε και τις άλλες ιστορίες της σειράς

 

 

Ιστορίες που τις είπε το φως

Το Φως είναι παντού η αρχή. Παντού ο πρώτος κι ο καλύτερος θεός. Γράφει τις γραμμές, σχηματίζει τα σχήματα, χρωματίζει τα χρώματα… μπροστά στα μάτια των ανθρώπων. Να βλέπουν και να θαυμάζουν και να τρομάζουν. Το Φως ξεδιπλώνει τον χρόνο και τον διπλώνει πάλι και τον κρύβει. Στη χούφτα του κρατάει τα λαμπερά κρυσταλλάκια της σκέψης και τις μαύρες χάντρες του φόβου. Τ’ ανακατεύει και τα μοιράζει. Αλλού δοξάζει κι αλλού τυφλώνει. Αλλού δείχνει την αλήθεια κι αλλού την κρύβει. Έχει γλώσσες χίλιες: ψιθυρίζει, τραγουδάει, μουγκρίζει σαν θηρίο ανήμερο. Μόνο που εδώ το Φως έχει και μια φωνή καταδική του, ξεχωριστή, που ακούγεται αλλιώς. Φταίει η θάλασσα η πολλή, που λαμπυρίζει ακόμα και τις νύχτες; Φταίνε οι πέτρες οι άσπρες, που αστράφτουν στον ήλιο; Φταίει που η στεριά κόβεται με βουνά, με φαράγγια και ποτάμια σε κάθε βήμα, και καθρεφτίζει σκιές και λάμψεις και τις μπερδεύει σε μια στιγμή μέσα; Δεν ξέρω. Πάντως ό,τι λέει, όποια ιστορία κι αν πιάσει στο στόμα του, τη φτιάχνει ολοκαίνουρια. Και μένουν οι άνθρωποι μαγεμένοι και την ακούνε, σαν να μην την έχουν ξανακούσει ποτέ πριν – ακόμα κι αν είναι η ίδια η δική τους ιστορία. 

 

Ιστορίες που τις είπε η θάλασσα

Όταν η Ιστορία ήταν ακόμη στην αρχή της, η Θάλασσα ούτε άκρη ούτε όρια είχε. Μόνο ομορφιά ατελείωτη. Πώς να μη μαγέψει τα μάτια των ανθρώπων; Πώς να μην τραβήξει σαν μαγνήτης τα όνειρά τους; Αυτή που ταξίδεψε στα κύματά της θεούς, ήρωες κι απλούς θνητούς... Και έμαθε σε όλους τα ωραιότερα πράγματα: το ταξίδι, την περιπέτεια, τον πηγαιμό και τον γυρισμό. Πριν σταθούν οι άνθρωποι στις ακρογιαλιές της, πριν σκίσουν τα νερά της, τίποτα δεν ήταν όπως το ξέρουμε. Η Θάλασσα έγινε χάρτης και σκέψη, κι άλλαξε τον κόσμο. Άλλαξε την Ιστορία. Το κυριότερο όμως: μας έμαθε να λέμε την κάθε ιστορία με τη φωνή που της ταιριάζει· άλλη σιγανά και ντροπαλά, άλλη άγρια και μανιασμένα, άλλη σαν ανάσα, άλλη σαν αλάτι και φως.

 

Ιστορίες που τις είπε η πέτρα

Τις πιο παλιές, τις πιο θαυμάσιες ιστορίες τις λέει η Πέτρα. Γιατί όποια ιστορία αγαπήσει και την κάνει δική της, ξέρει και τη φυλάει βαθιά μέσα της, εκεί όπου ο χρόνος δεν τη φτάνει να τη χαλάσει.

 

Ιστορίες που τις είπε ο πόλεμος

Μαζί με τα δέντρα ανθίζει κι Πόλεμος. Και δίνει καρπούς άγνωστους, που κρύβουν στα κουκούτσια τους τις πιο αναπάντεχες στροφές της Ιστορίας. Συχνά πρέπει στα πεδία των μαχών να ψάξει κανείς για να βρει το πώς και το γιατί τέλειωσε μια εποχή ή γεννήθηκε μια άλλη. Κι ενώ όλα μοιάζουν με την πρώτη ματιά ανεξιχνίαστα, όποιος αφουγκραστεί τις ιστορίες του Πολέμου μαθαίνει να διακρίνει τους λόγους και τις κρυφές αιτίες για ένα σωρό πράγματα. Και παρόλο που τον κατηγορούν πως είναι άδικος, σκληρός πολύ, και το χειρότερο ψεύτης, ξέρει να λέει ιστορίες που μερικές φορές είναι καλύτερες κι απ’ τα παραμύθια.

 

Ιστορίες που τις είπε η αγορά

Η αρχαία ελληνική ΑΓΟΡΑ ήταν κυρίως τόπος συνάντησης όλων με όλους. Ήταν η καρδιά της πόλης, η καρδιά της ζωής. Ήταν το μέρος όπου συνέβαιναν τα πάντα. Εκεί μαζεύονταν όσοι ήθελαν να ζήσουν σε «κοινωνία ανθρώπων», όσοι διαδραμάτιζαν κάποιο ρόλο στα κοινά, όσοι ενδιαφέρονταν για δουλειές, πολέμους, ταξίδια. Εκεί τελικά πήγαινε όποιος είχε κάτι να πει – κι όποιος ήθελε κάτι ν’ ακούσει: νομοθέτες και στρατιώτες, έμποροι και τεχνίτες, ρήτορες και φιλόσοφοι, παραμυθάδες και μαντατοφόροι. Η αρχαία ελληνική Αγορά, λοιπόν, ήταν ένα μέρος που βούιζε από ΛΟΓΙΑ, αληθινά και ψεύτικα, επίσημα, βαθυστόχαστα, επικίνδυνα, πολεμικά, ιερά, πλούσια, πικρά και γλυκά. Λόγια κάθε λογής. Γιατί εκεί πήγαιναν όλοι όσοι δεν ήθελαν να είναι ιδιώτες. Όσοι ήθελαν να είναι πολίτες.

 

Ας γνωρίσουμε τη συγγραφέα της σειράς μέσα από μια συνέντευξή της

Συνέντευξη: Πάνος Βασιλάκης

 

 

Μαρία Αγγελίδου: «ένας καλός συγγραφέας πρέπει να έχει αγάπη για τις ιστορίες που λέει και για τη γλώσσα που χρησιμοποιεί»

 

Ποια ήταν η αφορμή να αρχίσετε να ασχολείστε με τη συγγραφή παιδικών βιβλίων; 

Δεν πιστεύω στα «παιδικά» βιβλία. Πιστεύω στα καλά βιβλία. Τα παιδικά απλώς πρέπει ν’ αρέσουν και στους μικρότερους. Αλλά σίγουρα όχι μόνο σ’ αυτούς! Ξεκίνησα να μεταφράσω παιδικά με τα Παραμύθια των Γκριμμ. Έχουν περάσει από τότε είκοσι και χρόνια. Και πολλοί πολλοί τίτλοι παιδικών βιβλίων. Ξεκίνησα γράφοντας μυθολογικά παραμύθια, γιατί λάτρευα και λατρεύω τη μυθολογία.

Η σειρά ιστορικών παραμυθιών «Ιστορίες που τις είπε…» πώς προέκυψε; 
Λατρεύω και την Ιστορία. Είναι γεμάτη συναρπαστικές ιστορίες! Κι εξίσου συναρπαστικούς μύθους. Είναι η ζωντανή χειροπιαστή απόδειξη ότι μπορεί κανείς να αφηγηθεί μια ιστορία (ή την αλήθεια, αν προτιμάτε) με πολλούς, ατελείωτα πολλούς τρόπους. Κι επειδή πράγματι πιστεύω ότι η Ιστορία δεν είναι μόνο μάθημα. Δεν πρέπει, δεν της αξίζει να είναι μόνο μάθημα.

Το τελευταίο σας βιβλίο ιστορικών παραμυθιών έχει τίτλο «Ιστορίες που τις είπε η Πέτρα» (Εκδόσεις Μεταίχμιο). Πείτε μας λίγα λόγια για το βιβλίο; 
Η Πέτρα είναι ένας από τους έξι αφηγητές της σειράς: Πόλεμος, Θάλασσα, Δρόμος, Αγορά, Φως είναι έννοιες-κλειδιά για την αρχαία ελληνική ιστορία. Επιλέγοντας ο καθένας να πει τις αγαπημένες του ιστορίες καταφέρνουν ν’ αφηγηθούν σε αδρές γραμμές ολόκληρη την ελληνική αρχαιότητα και να την φωτίσουν από διαφορετική γωνιά ο καθένας. Η Πέτρα είναι πανταχού παρούσα στην ελληνική πραγματικότητα, στον ελληνικό τόπο, στην ελληνική ιστορία. Δεν θα μπορούσε να λείπει απ’ αυτή τη σειρά η φωνή της.

Ετοιμάζετε και άλλα «ιστορικά παραμύθια»; 
Ναι. Το Μεταίχμιο έχει αγκαλιάσει τα «ιστορικά παραμύθια» -κι όχι μόνο τα αρχαία ελληνικά. Η καινούργια μας σειρά, «Το Βυζάντιο σε έξι χρώματα», έχει στόχο να δείξει πως το Βυζάντιο δεν αποτελείται από σκοτεινές και σκονισμένες ιστορίες˙ αντίθετα λάμπει σ’ όλα τα χρώματα του ουράνιου τόξου – και σε μερικά ακόμα. Σε χρώματα δυνατά, λαμπρά, εκθαμβωτικά και ολοζώντανα.

Εκτός από συγγραφή και μετάφραση, κάνετε και διασκευές βιβλίων. Τι σας αρέσει περισσότερο; 
Το ρίσκο και το στοίχημα. Μια ωραία, μια σπουδαία ιστορία αξίζει και μπορεί να διαβαστεί απ’ όλους. Γι’ αυτό άλλωστε μεταφράζουμε και ξαναμεταφράζουμε τους κλασσικούς, επειδή οι ιστορίες τους είναι ωραίες και σπουδαίες κόντρα στο πέρασμα του χρόνου. Μερικές φορές και για μερικούς ανθρώπους μια καλή μετάφραση είναι αρκετή γέφυρα. Μερικές άλλες φορές και για μερικούς άλλους ανθρώπους είναι απαραίτητη μια γέφυρα πιο τολμηρή: η διασκευή.

Έχει απαιτήσεις η μετάφραση ενός παιδικού βιβλίου; 
Τις μεγαλύτερες. Όσο μικρότερη η έκταση του κειμένου, τόσο δυσκολότερη η μετάφραση. Ο μεταφραστής παιδικής λογοτεχνίας δεν δουλεύει μ’ ένα κείμενο μόνο μπροστά του. Και δεν έχει μόνο την κειμενική γραμμή να σεβαστεί και να μεταφέρει. Είναι υποχρεωμένος να φανεί «πιστός» σε πολλές διαφορετικές γραμμές,˙ να ακροβατήσει σε πολλά διαφορετικά σκοινιά,˙ να κάνει άλματα και τούμπες πολλών ειδών σε πολλά και διαφορετικά επίπεδα φαντασίας. Ίσως γι’ αυτούς ακριβώς τους λόγους η μετάφραση ενός παιδικού βιβλίου είναι και μια από τις ωραιότερες δουλειές που υπάρχουν.

Τι βιβλία σάς αρέσει να διαβάζετε;

Συναρπαστικά βιβλία. Βιβλία που με κάνουν και σκέφτομαι. Βιβλία που με κάνουν και ξεχνάω πού βρίσκομαι. Βιβλία που μου δείχνουν πράγματα που δεν τα φανταζόμουν. Βιβλία που με ταξιδεύουν. Αυτά τα πράγματα τα καταφέρνουν βιβλία κάθε είδους κι όχι μόνο αυτά που λέμε λογοτεχνικά. Οτιδήποτε έχει φωνάξει, αφηγηθεί ή καταγράψει ένας άνθρωπος με λαχτάρα να τον διαβάσουν και να τον ακούσουν, είναι ένα μήνυμα που νικάει χώρο και χρόνο – είτε πρόκειται για ποίημα, είτε για καταγραφή αγοραπωλησίας, είτε για κάλεσμα σ’ εξέγερση. 

Έχω πάντως αδυναμίες: μ’ αρέσουν πολύ όσα μιλάνε για ταξίδια. Για ομορφιές. Και για ψέματα πιο αληθινά από μερικές αλήθειες.

Ποιο είναι το αγαπημένο σας βιβλίο που μεταφράσατε και διασκευάσατε;

Οι 13 1/2 ζωές του Μπλε Αρκούδου, του Walter Moers, εκδόσεις Άγρα. Το λάτρεψα όσο το μετέφραζα. Κι ακόμα το λατρεύω.
Από τις διασκευές αγαπώ ξεχωριστά την Οδύσσεια, Μια πολυμήχανη ιστορία, εκδ. Βιβλιόφωνο, εικονογράφηση Ίριδας Σαμαρτζή.

Τι θεωρείτε ότι πρέπει να έχει κάποιος για να γίνει συγγραφέας; 
Τα αυτονόητα: αγάπη μεγάλη για τις ιστορίες που λέει, αγάπη ακόμα μεγαλύτερη για τη γλώσσα, που χρησιμοποιεί για να τις πει˙ κι αγάπη τη μεγαλύτερη απ’ όλες, για όσους θα έχουν την ευγένεια να τον διαβάσουν και να τον ακούσουν.

Όταν ξεκινάτε να γράψετε ένα βιβλίο, γνωρίζετε από την αρχή τη δομή του ή αυτή προκύπτει κατά την διάρκεια συγγραφής του; 
Τον σκελετό τον ξέρω από πριν. Την αρχή, τη μέση και το τέλος της ιστορίας μου τα ξέρω. Τις λεπτομέρειες επίσης. Αυτό που δεν ξέρω στο ξεκίνημα είναι τι θ’ αφήσω απ’ έξω. Γιατί στο χτίσιμο της ιστορίας δεν χωράνε όλα τα τούβλα, όλες οι πέτρες, όλα τα κεραμίδια που έχω μαζέψει, όταν την μελετάω και την ετοιμάζω.

Συμπάσχετε με τους ήρωες των βιβλίων σας; 
Απόλυτα και με όλους. Είτε μεταφράζω, είτε διασκευάζω, είτε γράφω. Η εμπειρία μου έχει δείξει ότι το γράψιμο (μετάφραση, διασκευή, συγγραφή) δεν είναι τόσο πνευματική, όσο ψυχική δουλειά.

Πόσο σημαντικός είναι ο τίτλος αλλά και το εξώφυλλο ενός βιβλίου; 
Παρά πολύ – κι αυτό το λέω πρώτα ως αναγνώστρια. Ένας συγκεκριμένος τίτλος κι ένα συγκεκριμένο εξώφυλλο μπορούν να τραβήξουν μια συγκεκριμένη κατηγορία αναγνωστών -το κυριότερο, όμως, είναι ότι μπορούν να διώξουν επίσης. Κάποια άλλη κατηγορία.

Πόσο σημαντική είναι η εικονογράφηση σε ένα παιδικό βιβλίο; 
Η εικονογράφηση είναι σπουδαία για όλα τα βιβλία. Μια σειρά εικόνων μπορεί να ζωντανέψει με το δικό της τρόπο οποιοδήποτε κείμενο, σ’ όποια ηλικία κι αν θεωρεί ότι απευθύνεται. Έχω δει υπέροχα εικονογραφημένα για μικρούς και μεγάλους -και θα ήθελα να φτιάξω κι εγώ, αν παρουσιαστεί ευκαιρία.

Υπάρχει κάποια συνταγή ώστε ένα βιβλίο να γίνει αρεστό στα παιδιά; 
Συνταγές υπήρχαν και υπάρχουν πολλές -κι αλλάζουν κι αυτές με τις εποχές, ακολουθούν μόδες, απορρίπτουν παλιωμένες μεθόδους, επινοούν νεωτερισμούς. Ούτε είναι ίδιοι οι δρόμοι που περπατούν οι «παιδικοί» συγγραφείς σ’ όλα τα μέρη του κόσμου. Σε ένα χώρο τόσο ρευστό, το μόνο σίγουρο είναι ν’ αφουγκράζεται κανείς τα παιδιά γύρω του – για να ξέρει: όχι μόνο σε ποια γλώσσα να τους μιλήσει, αλλά και πώς να στήσει τις ιστορίες που θέλει να τους πει.

Έχει τύχει ποτέ να μη σας «κολλάει» μια λέξη σε ένα κείμενο που μεταφράζετε; Τι κάνετε τότε; 
Την παιδεύω. Την ψάχνω. Την παλεύω. Την αλλάζω. Όταν αυτό που δεν μας «κολλάει» είναι η λέξη, τα πράγματα είναι εύκολα. Οι δυσκολίες είναι μεγαλύτερες, όταν αυτό που δεν μας «κολλάει» είναι η σύνταξη, το ύφος, οι εκφραστικοί τρόποι, τα επίπεδα, τα λογοπαίγνια…

 

*Η Μαρία Αγγελίδου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1957 και σπούδασε κλασική φιλολογία σε Αθήνα, Γερμανία και Ελβετία. Τα περισσότερα βιβλία της είναι ιστορικά παραμύθια και έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, τα γαλλικά, τα γερμανικά και τα ισπανικά. Επίσης, ασχολείται, με τη λογοτεχνική μετάφραση και έχει μεταφράσει πολλά βιβλία, τα περισσότερα για παιδιά. 
Βραβεύτηκε:
-το 2007 με το Κρατικό Βραβείο παιδικού Βιβλίου Γνώσεων για το βιβλίο της Ελληνική Μυθολογία, «Πώς ξεκίνησε ο κόσμος» (εκδ. Παπαδόπουλος), 
-το 2012 από το περ. ΔΙΑΒΑΖΩ με το Βραβείο Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου για το βιβλίο της «Ιστορίες που τις είπε η Πέτρα» (εκδ. Αερόστατο),
-το 2013 με το Βραβείο Βιβλίου Γνώσεων από τον Κύκλο του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου για το παραμύθι «Ιστορίες που τις είπε ο Πόλεμος» και το 2014 με το ίδιο βραβείο για το παραμύθι «Ιστορίες που τις είπε δρόμος» (εκδ. Μεταίχμιο). 
-Το 2014 με το Κρατικό Βραβείο 2013 Βιβλίου Γνώσεων για παιδιά για το ιστορικό της παραμύθι «Ιστορίες που τις είπε η θάλασσα» (εκδ. Μεταίχμιο).

Για τις μεταφράσεις της έχει βραβευτεί τρεις φορές από την Ελληνική Εταιρεία Μεταφραστών Λογοτεχνίας και την ΙΒΒΥ.

entertainment.in.gr

 

Διαβάστε και ένα σχετικό άρθρο από το bookbook.gr

 

Ιστορίες που τις είπε η Ιστορία

Οι ιστορίες ξεκινούν από μικρούς κύκλους, όπως πολύ παραστατικά περιγράφει ο Τζάνι Ροντάρι στο βιβλίο του Η γραμματική της φαντασίας «Μια πέτρα που ρίχνεις στη λίμνη προκαλεί ομόκεντρους κύκλους, οι οποίοι συνεχώς μεγαλώνουν στην επιφάνειά της, εμπλέκοντας στην κίνησή τους, σε διαφορετικές αποστάσεις, με διαφορετικά αποτελέσματα, το νούφαρο και την καλαμιά, τη χάρτινη βαρκούλα και το φελλό του ψαρά. Πράγματα που το καθένα υπάρχει για λογαριασμό του, στην ησυχία ή στον ύπνο του, λες και τα καλούν στη ζωή, αναγκάζονται να αντιδράσουν, να έρθουν σε σχέση μεταξύ τους. 

Άλλες αόρατες κινήσεις αναπαράγονται πιο βαθιά, προς όλες τις κατευθύνσεις, καθώς η πέτρα βυθίζεται μετακινώντας φύκια, τρομάζοντας ψάρια, προκαλώντας νέες μοριακές αναταράξεις. Όταν, μετά, φτάσει στο βυθό, αναταράζει τη λάσπη, χτυπάει τα αντικείμενα που κείτονταν εκεί ξεχασμένα: μερικά αποκαλύπτονται, άλλα σκεπάζονται με τη σειρά από την άμμο. Άπειρα γεγονότα, ή μικρογεγονότα, συμβαίνουν σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Ίσως, ακόμα κι αν είχαμε το χρόνο και τη διάθεση, δεν θα μπορούσαμε να τα καταγράψουμε όλα χωρίς παραλείψεις.»

 Και κάθε μικρή ιστορία κάθε ανθρώπου είναι ένας κύκλος στους ομόκεντρους κύκλους που ο πιο πλατύς, αυτός που περιλαμβάνει όλους τους άλλους είναι η Ιστορία.

Με αυτή την οπτική η Μαρία Αγγελίδου διαβάζει τη μακρινή ιστορία της αρχαιότητας: ως πολλές μικρές ιστορίες που κάθε μια όπως ένα ποτάμι εκβάλει στη θάλασσα της ιστορίας.
Μέσα από αυτή την εικόνα διαβάζουμε τα βιβλία της από τη σειρά «Ιστορίες που τις είπε...» και βλέπουμε πως μια σειρά από κύκλους μπορεί να ξεκινάει από τον αναγνώστη και να φτάνει μέχρι τον ευρύτερο κύκλο της Ιστορίας. Μια σειρά από κύκλους που ξεκινούν από το ενδιαφέρον μας ως αναγνώστες αλλά και από τον τρόπο που η ίδια ψάχνει μέσα από την ιστορία τον εαυτό της και την εποχή της.

Ο Αναγνώστης...

Στο Bookbook.gr εδώ και αρκετά χρόνια ασχολούμαστε με την προώθηση της ανάγνωσης στα παιδιά, στα παιδικά τμήματα των βιβλιοθηκών και στη σχολική τάξη. Αυτή είναι η δική μας ιστορία που συναντήθηκε με τα βιβλία της Μαρίας Αγγελίδου.

Γνωριμία με τα βιβλία της Μαρίας Αγγελίδου

Μας άρεσαν τα βιβλία Μυθολογίας που είχε γράψει, η δομή τους, η προσέγγιση. Όμως αυτή την ικανότητα της αφήγησης μέσα από μια συγκεκριμένη οπτική την αναγνωρίσαμε πολύ καθαρά στη διασκευή της Οδύσσειας που παρουσίασε. Με «δυνατό σημείο» την απόφασή της να ξανα-αφηγηθεί κι όχι να απλουστεύσει, ώστε να γίνει κατανοητός από τα παιδιά ο μύθος του πολυμήχανου Οδυσσέα, η γραφή της φτάνει στους αναγνώστες πετώντας, ξεπερνώντας με θάρρος όλα τα εμπόδια που κάθε «πολυμήχανη ιστορία» συναντάει στο δρόμο της.

Τον ίδιο τρόπο αναγνωρίσαμε όταν διαβάσαμε τις Ιστορίες που τις είπε η πέτρα... κι ύστερα όλες τις υπόλοιπες.
Διακρίναμε σε όλα τα βιβλία της σειράς την πρόθεσή της να μην βλέπει τις ιστορικές εποχές σαν αντικείμενο μουσείου αλλά σαν σύγχρονές της, αναγνωρίζοντας σ' αυτές ορισμένα πράγματα που είναι μόνιμα στην ανθρώπινη φύση.

Συμμετέχει η ίδια στην ιστορία που διηγείται, που νιώθει πως τη συγκινεί και την αφορά προσωπικά. Γίνεται ο Ηρόδοτος που αχόρταγα ακούει τις ιστορίες των ναυτικών, ο Σωκράτης που επιζητεί την κουβέντα της αγοράς, ο Αρχιμήδης που εξερευνά τους δρόμους των αριθμών. Δεν είναι τυχαίο που μιλάει σε πρώτο πρόσωπο, τη δική της ιστορία θέλει να αφηγηθεί, να ψάξει τα δικά της όρια, τη δικιά της θέση μέσα στον κόσμο. Δεν είναι τυχαίο που όλα τα βιβλία ξεκινούν με ένα απόσπασμα ημερολογίου, κάτι προσωπικό, μια εκμυστήρευση, μια πηγή για την ιστοριογραφία κι όχι την ιστορία με Ι κεφαλαίο.
……………………………………………………………………………………………………………………………………………….

Ποια είναι η θέση των βιβλίων της Μαρίας Αγγελίδου μέσα στη βιβλιοθήκη και στο σχολείο

Το bookbook.gr παρουσιάζει τα βιβλία από τη μεριά του αναγνώστη. Πώς μπορεί να φτάσει το βιβλίο στα χέρια ενός παιδιού; Μέσα στη βιβλιοθήκη δουλεύουμε πάντα με πολλά βιβλία κι όχι μόνο με ένα. Το συναρπαστικό στη δουλειά μας είναι να βρεις τη θέση ενός βιβλίου δίπλα σε ένα άλλο.

Το ενδιαφέρον με τα βιβλία ιστορίας της Μαρίας Αγγελίδου είναι πως δεν μένουν καθηλωμένα στο ράφι με τα βιβλία ιστορίας, δεν βολεύονται στο ράφι με τα βιβλία γνώσεων.
Μας κάνουν νοήματα κάθε τόσο να πάρουν μέρος σε ένα παιχνίδι με τα χρώματα, σ' ένα παιχνίδι με βιβλία που περιγράφουν π.χ. την αίσθηση της όσφρησης. Τότε οι μύριοι του Ξενοφώντα που...

...«μια μέρα, Μάη μήνα κι ακόμη με κρύο τσουχτερό, εκείνοι που βάδιζαν πρώτοι στη σειρά πετάρισαν τα ρουθούνια τους, κοκαλιασμένα από τον βουνίσιο αέρα, κοντοστάθηκαν, κοίταξαν μπροστά και πίσω και δεξιά κι αριστερά... κι ύστερα... ύστερα δε φώναξαν. Όλοι λένε πώς φώναξαν. Αλλά μην τους πιστεύετε, εγώ ήμουν εκεί δίπλα. Άκουσα και ξέρω. Κανένας τους δε φώναξε. Και να 'θελαν να φωνάξουν, δεν έβγαινε φωνή από μέσα τους, Όχι, δε φώναξαν. Βόγκηξαν. Βόγκηξαν βαριά, όπως βογκάει μόνο όποιος δεν αντέχει άλλο. Βόγκηξαν επειδή μύρισαν το αλάτι.»

Τότε λοιπόν οι Μύριοι μπορούν να κάνουν παρέα π.χ. με τον αρουραίο Κιάροσκούρο, ήρωα της Κate Di Camillo στο βιβλίο της Ντεσπερό, που μυρίζει την σούπα που μαγειρεύεται στο παλάτι και την ταυτίζει με την ανάγκη του για ζωή ή τους δράκους των παραμυθιών που επιστρέφουν το βράδυ σπίτι τους στη μάνα τους και μυρίζουν «ανθρωπίλες».

Τα ίδια τα βιβλία επιλέγοντας οπτική μέσα από την οποία αφηγούνται τις ιστορίες τους είναι φτιαγμένα για να βάλεις κι άλλα βιβλία δίπλα τους, άλλες ιστορίες από άλλες εποχές ή φανταστικές που γεννήθηκαν στη θάλασσα, ανακάλυψαν την ελευθερία του δρόμου, την φασαρία της αγοράς, τη δύναμη που έχει το φως, το χτίσιμο της πέτρας. Μας δίνουν τη δυνατότητα αυτά τα βιβλία να ανοίξουμε τον κύκλο της ιστορίας να βρούμε σημεία επαφής ή διαλόγου με άλλα βιβλία γνώσεων π.χ. φυσικής, φιλοσοφίας αλλά και βιβλία και ήρωες επινοημένους. Και αυτές οι απρόβλεπτες συνδέσεις, που συμβαίνουν όταν συναντιούνται πολλά βιβλία μαζί, είναι που φτιάχνουν αναγνώστες που συγκινούνται διαβάζοντας, γιατί μαθαίνουν να διακρίνουν κάθε φορά καινούργιους δρόμους να διαβάσουν τις ίδιες ιστορίες, να αναγνωρίσουν τους ήρωές τους.

Με ποιο τρόπο αντιμετωπίζεται η ιστορία και η διδασκαλία της από το εκπαιδευτικό μας σύστημα.

Τι δουλειά έχουν, λοιπόν, αυτά τα βιβλία ιστορίας που ανοίγονται στο μύθο, όπως λέει και ο Σαββόπουλος, μέσα στη σχολική τάξη που η ιστορία διδάσκεται μέσα από βιβλία που τα παιδιά αισθάνονται πως δεν τα συνδέει τίποτα με αυτά που περιγράφουν;

Τα βιβλία της Μαρίας Αγγελίδου αρνούνται να μπουν στη λογική της εξιστόρησης:

...«Αυτά τα 'χουν πει κι άλλοι, να μην τα ξαναλέμε»... λέει σε μια από τις ιστορίες της.

Αυτό άλλωστε είναι το πρόβλημα των παιδιών που ζούνε σε ένα διαρκές παρόν, αποκομμένα από τη ζωντάνια και τη φρεσκάδα των ιστοριών του παρελθόντος. Που δεν αναγνωρίζουν τον εαυτό τους ως ένα κομμάτι της ιστορίας που διαρκώς γράφεται και εξελίσσεται. Που δεν αναγνωρίζουν τις φωνές των εμπόρων στα μαγαζιά της αγοράς, που δεν θα σταθούν να ακούσουν τις ιστορίες που θα πει ο ψαράς για την πρωινή ψαριά του καθώς θα δένει τη βάρκα του στην προβλήτα του λιμανιού όπου ένα παιδί περνάει τις καλοκαιρινές του διακοπές, που δεν αναγνωρίζουν την παιδική περιέργεια στον Αριστοτέλη που...

...«ήθελε όλα να τα δει. Με τα μάτια του. Τις αχιβάδες, τις σουπιές. Τους αστερίες. Τα σκυλόψαρα. Τα φύκια. Τα δελφίνια. Τους σπάρους. Τους μπακαλιάρους. Τα σαλιγκάρια. Τον αφρό των κυμάτων και τη λάσπη του βυθού.»

Που δεν θα μάθουν ποτέ τη μάχη του Μαραθώνα ως μια μάχη που κερδήθηκε τρέχοντας. Γιατί αυτό είναι το στοιχείο που λείπει από τον τρόπο που αφηγούμαστε την ιστορία στα παιδιά: Το στοιχείο της έκπληξης, το στοιχείο της προσωπικής τους εμπλοκής στη δράση.    Η ιστορία μπορεί να είναι συναρπαστική όταν αφηγείσαι τις λεπτομέρειες της μάχης - με τα στρατιωτάκια playmobil μάχες στήνουν στο δωμάτιό τους.

Τα βιβλία ιστορίας δεν θα τολμήσουν ποτέ να περιγράψουν το Θεμιστοκλή ως κάποιον που ήξερε να καλιγώνει τον ψύλλο - γιατί είναι ιστορικό πρόσωπο, που το αντιμετωπίζουμε με δέος. Δεν επιτρέπουν στα παιδιά να μπουν στον πειρασμό να συνδέσουν τα βάσανα του γυρισμού του Οδυσσέα στην Ιθάκη όχι με την οργή του Ποσειδώνα αλλά «επειδή σκέφτηκε και μπόρεσε αυτό το κακό στην Τροία. Αυτή τη μάχη τη νυχτερινή, που μόνο οι φωτιές και οι αστραπές του πόνου και του τρόμου τη φώτισαν» αφηγείται το φως.

Όλες αυτές οι κόκκινες κλωστές που ενώνουν τους φόβους, τις ελπίδες και τα όνειρα της καθημερινής μας ζωής με τις ιστορίες του παρελθόντος είναι που λείπουν και οι μαθητές δεν βρίσκουν το δρόμο μέσα στο λαβύρινθο της ιστορίας. Τους λείπει η πρόκληση της προσωπικής τους ερμηνείας και η πρόκληση του να αφηγηθείς το ίδιο γεγονός από διαφορετικές οπτικές. Εκεί τα ιστορικά γεγονότα αποκτούν προσωπικό νόημα για τον καθένα. Τότε αξίζει να τα γνωρίσεις επιστημονικά, μέσα από έρευνα στις πηγές, να τα αφηγηθείς με γνήσιο ιστορικό λόγο γιατί πριν όμως έχεις νιώσει στα νερά της ιστορίας σαν ψάρι.

Ποιες ιστορικές συνθήκες προσδιορίζουν τον συγκεκριμένο τρόπο που αντιμετωπίζεται η διδασκαλία της ιστορίας στο σημερινό εκπαιδευτικό σύστημα;

Αυτό δεν θα το απαντήσουμε εδώ, όχι γιατί δεν έχουμε άποψη αλλά γιατί η άποψή μας ίσως δεν είναι αντικείμενο μιας παρουσίασης βιβλίων. Εδώ θα μπορούσε να πάρει το λόγο ένας ιστορικός και να μας αναλύσει το γιατί και το πώς. Οι κύκλοι μας έχουν μεγαλώσει ήδη πολύ. Σε λίγο φτάνουμε στη...

...Θάλασσα της ιστορίας: ο έκτος κύκλος. Στην ακρογιαλιά κάθεται ο Ηρόδοτος και «αντί να ψαρεύει σαρδέλες και λαβράκια, ψαρεύει ιστορίες. Αντί να μετράει νομίσματα, μετράει ιστορίες. Αντί να μελετάει τ' άστρα, μελετάει ιστορίες. Αντί να πιστεύει στους θεούς πιστεύει στις ιστορίες.»

«Όταν λοιπόν άσπρισαν τα μαλλιά του, το πήρε απόφαση πως Ιστορία Μία και Μοναδική δεν υπάρχει. Υπάρχουν Ιστορίες. Ιστορίες πολλές, αμέτρητες ατελείωτες.» Εγώ προσθέτω ιστορίες που ξεκινάνε από προσωπικές αφηγήσεις και γίνονται όλες ιστορίες. Χύνονται σαν ποτάμια στη μια και μοναδική θάλασσα...

«Να μη σας τα πολυλογώ, βρήκε ένα σπιτάκι, δίπλα στη θάλασσα πάλι, μ' ένα γέρικο πλατάνι στην αυλή του, που είχε ίσκιο δροσερό και φλύαρο, στρώθηκε από κάτω κι άρχισε να γράφει ό,τι ήξερε και δεν ήξερε. Τα έγραψε όλα. Και το βιβλίο του το λένε Ιστορίες. Όπως τ' ακούτε: Ιστορίες. Όχι Ιστορία.»

Και σ' αυτό το σημείο μπερδεύτηκα, ο Ηρόδοτος ή η Αγγελίδου;

Ειρήνη Βοκοτοπούλου, από την παρουσίαση των βιβλίων της Μαρίας Αγγελίδου στο βιβλιοπωλείο Ιανός